สัญญาจ้างแรงงาน vs สัญญาจ้างทำของ ต่างกันอย่างไร

จ้าง Freelancer ออกแบบเว็บ จ้างบริษัทรับเหมาก่อสร้าง จ้างที่ปรึกษาประจำเดือน — ทั้งหมดนี้เป็น “สัญญาจ้าง” เหมือนกัน แต่อากรแสตมป์ที่ต้องเสีย (หรือไม่ต้องเสีย) แตกต่างกันโดยสิ้นเชิง ถ้าแยกประเภทสัญญาผิด คุณอาจจ่ายอากรโดยไม่จำเป็น หรือไม่ก็ถูกตรวจสอบเพราะไม่ได้ปิดแสตมป์บทความนี้ช่วยให้คุณแยกได้ถูกต้อง พร้อม checklist ตรวจสัญญาของตัวเอง

ทำไมเรื่องนี้ถึงสำคัญ

ในบัญชีอัตราอากรแสตมป์ท้ายประมวลรัษฎากร มีเพียง “สัญญาจ้างทำของ” (ลักษณะที่ 4) เท่านั้นที่ต้องเสียอากรแสตมป์ ส่วน “สัญญาจ้างแรงงาน” ไม่ปรากฏอยู่ในบัญชีอัตราอากรใดเลย จึงไม่ต้องเสียอากรแสตมป์ ความสับสนระหว่างสองประเภทนี้เกิดขึ้นบ่อยมากในทางปฏิบัติ โดยเฉพาะเมื่อจ้าง Freelancer, Contractor รายบุคคล หรือบริษัทรับจ้างบริการ ซึ่งมีลักษณะคาบเกี่ยวกัน ถ้าจัดประเภทผิด ผลกระทบทางภาษีและทางกฎหมายแรงงานตามมาด้วย

คุณจะได้อะไรจากบทความนี้

✅ อธิบายความแตกต่างหลักระหว่างสัญญาจ้างแรงงานและสัญญาจ้างทำของได้
✅ ระบุว่าสัญญาที่บริษัทใช้อยู่เป็นประเภทใด ด้วย checklist 6 ข้อ
✅ คำนวณอากรแสตมป์สำหรับสัญญาจ้างทำของได้ถูกต้อง
✅ เข้าใจกรณีเส้นแบ่งที่ไม่ชัด เช่น Freelancer, Outsource, ที่ปรึกษา

1. ความแตกต่างหลัก — 2 ประเภทในสายตากฎหมาย

กฎหมายไทยแบ่งการจ้างออกเป็น 2 ประเภทชัดเจนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์:

	สัญญาจ้างแรงงาน	สัญญาจ้างทำของ
กฎหมายอ้างอิง	ป.พ.พ. มาตรา 575	ป.พ.พ. มาตรา 587
สิ่งที่มุ่งเน้น	กระบวนการทำงาน (ต้องทำงานตามที่นายจ้างสั่ง)	ผลสำเร็จของงาน (ส่งมอบงานสำเร็จตามที่ตกลง)
ผู้ควบคุมวิธีทำงาน	นายจ้าง (มีอำนาจบังคับบัญชา)	ผู้รับจ้าง (เป็นผู้กำหนดวิธีการเอง)
ระยะเวลา	มักต่อเนื่อง ไม่มีกำหนดสิ้นสุดตายตัว	มีกำหนดส่งมอบงานหรือจบโครงการ
ค่าตอบแทน	จ่ายตามเวลา (รายวัน/รายเดือน)	จ่ายตามผลงาน/ส่วนงาน
อากรแสตมป์	ไม่ต้องเสีย	ต้องเสีย — ลักษณะที่ 4
กฎหมายแรงงานคุ้มครอง	ใช่ — ค่าชดเชย, วันหยุด, OT	ไม่ใช้ — ขึ้นอยู่กับข้อตกลงในสัญญา

2. ตัวอย่างเปรียบเทียบ — เส้นแบ่งอยู่ตรงไหน

กรณีที่ชัดเจน

สัญญาจ้างแรงงาน (ไม่ต้องเสียอากร):

พนักงานประจำที่รับเงินเดือนรายเดือน ทำงานตามเวลาที่บริษัทกำหนด
พนักงานพาร์ทไทม์ที่ต้องมาทำงานในเวลาที่นายจ้างระบุ
พนักงานรายวันที่นายจ้างควบคุมการทำงานทุกขั้นตอน

สัญญาจ้างทำของ (ต้องเสียอากร):

บริษัทรับเหมาก่อสร้างที่รับสร้างอาคารพร้อมส่งมอบ
Freelance Designer ที่รับออกแบบ Logo แล้วส่งไฟล์งาน
บริษัท IT รับพัฒนาซอฟต์แวร์ตามสเปคที่กำหนด
ผู้รับเหมาซ่อมบำรุง — รับซ่อมแอร์ 5 เครื่อง ราคาเหมา

กรณีที่มักสับสน

ข้อควรระวัง — กรณีเส้นแบ่งไม่ชัด:

Freelancer รายบุคคล — ดูจากเนื้อหาสัญญา ไม่ใช่ชื่อเอกสารสัญญา ถ้าตกลงกันว่า “ส่งมอบงานสำเร็จ X ชิ้น ภายใน Y วัน” = จ้างทำของ แต่ถ้า “ต้องมานั่งทำงานที่ออฟฟิศทุกวัน รับสินจ้างรายเดือน” = จ้างแรงงาน

Outsource / บริษัทจัดหาแรงงาน — แม้จะเป็นการส่งคนงานมาทำงาน แต่ถ้าบริษัท Outsource เป็น “ผู้รับจ้างจัดหาแรงงาน” นั้น สัญญาระหว่างบริษัทกับผู้ว่าจ้างถือเป็น สัญญาจ้างทำของ ต้องเสียอากรแสตมป์

ที่ปรึกษารายเดือน — ถ้าสัญญากำหนดค่าจ้างรายเดือน แต่วัดผลที่ผลสำเร็จของงาน (เช่น รายงาน, คำแนะนำ, deliverable) = จ้างทำของ

หมายเหตุ: ในกรณีที่มีข้อโต้เถียง ศาลไทยมักพิจารณาจาก “อำนาจบังคับบัญชา” เป็นหลัก — ถ้านายจ้างสามารถสั่งได้ว่าให้ทำอะไร เมื่อไหร่ อย่างไร → จ้างแรงงาน ถ้าผู้รับจ้างตัดสินใจวิธีการทำงานเอง แล้วแค่ส่งมอบผล → จ้างทำของ

3. อากรแสตมป์สำหรับสัญญาจ้างทำของ

อัตราและวิธีคำนวณ

อัตรา: 1 บาท ต่อสินจ้างทุก 1,000 บาท หรือเศษของ 1,000 บาท

ค่าอากรแสตมป์ = ปัดขึ้น(มูลค่าสินจ้าง ÷ 1,000) บาท

“สินจ้าง” คือมูลค่าค่าจ้างที่ระบุในสัญญา — รวม VAT หรือไม่ขึ้นอยู่กับที่ระบุ ถ้าสัญญาระบุ “ราคารวม VAT” ให้คิดอากรบนยอดรวม VAT ทั้งก้อน

ตัวอย่างคำนวณจริง

ตัวอย่างที่ 1 — จ้าง Freelance Designer ออกแบบ CI

สัญญาจ้างทำของ ค่าจ้าง 45,000 บาท (ไม่รวม VAT)

ค่าอากรแสตมป์ = 45,000 ÷ 1,000 = 45 บาท

ตัวอย่างที่ 2 — จ้างบริษัท IT พัฒนาระบบ

สัญญาจ้างทำของ ค่าจ้าง 850,000 บาท

ค่าอากรแสตมป์ = 850,000 ÷ 1,000 = 850 บาท

ตัวอย่างที่ 3 — จ้างผู้รับเหมาก่อสร้างต่อเติมอาคาร

สัญญาจ้างทำของ ค่าจ้าง 2,350,000 บาท

ค่าอากรแสตมป์ = 2,350,000 ÷ 1,000 = 2,350 บาท

💡 ตัวอย่างเศษ: ถ้าค่าจ้าง 2,350,500 บาท → 2,350,500 ÷ 1,000 = 2,350.5 → ปัดขึ้นเป็น 2,351 → เสียอากร 2,351 บาท

กรณีไม่ทราบมูลค่าสินจ้างตอนทำสัญญา

บางสัญญาจ้างทำของไม่ได้ระบุราคาตายตัวตั้งแต่ต้น เช่น จ้างตามจริง (Cost Plus) หรือจ้างรายชั่วโมง กรณีนี้กฎหมายกำหนดให้ “ประมาณจำนวนสินจ้างตามสมควร” แล้วเสียอากรตามนั้นก่อน และถ้าภายหลังรับเงินสินจ้างรวมกันแล้วเกินที่ประมาณไว้ ต้องเสียอากรเพิ่มให้ครบ

⚠️ ข้อควรระวัง: สัญญาจ้างทำของที่ไม่ระบุมูลค่า เช่น เขียนแค่ “ราคาตามใบเสนอราคา” โดยไม่แนบใบเสนอราคา อาจทำให้ประเมินค่าอากรได้ยาก แนะนำให้ระบุมูลค่ารวมในสัญญาให้ชัดเจนเสมอ

4. ใครมีหน้าที่เสียอากร และเมื่อไหร่

รายการ	รายละเอียด
e-Stamp Duty Payer	ผู้รับจ้าง (ฝั่งที่รับทำงาน) (ถ้าเป็นอากรแสตมป์อิเล็กทรอนิกส์ คู่สัญญาฝ่ายใดเป็นผู้ซื้อก็ได้ แล้วแต่ตกลง)
ผู้ขีดฆ่าแสตมป์	ผู้รับจ้าง (ถ้าเป็นอากรแสตมป์อิเล็กทรอนิกส์ ไม่ต้องทำ)
กำหนดเวลา	ก่อนหรือในวันทำสัญญา หรือภายใน 15 วันนับจากวันถัดจากวันทำสัญญา
กรณีสัญญากับหน่วยงานรัฐ	ต้องชำระเป็นตัวเงินแทนการปิดแสตมป์ ตามประกาศอธิบดีฯ เกี่ยวกับอากรแสตมป์ (ฉบับที่ 37)

📌 หมายเหตุ: เช่นเดียวกับสัญญาเช่า คู่สัญญาสามารถตกลงกันได้ว่าใครจะเป็นผู้ออกค่าอากร แต่หน้าที่ตามกฎหมายยังคงอยู่ที่ผู้รับจ้าง ถ้าไม่ปิดแสตมป์แล้วเกิดข้อพิพาท ผู้รับจ้างคือผู้รับความเสี่ยง

5. Quotation และใบสั่งจ้าง — ต้องเสียอากรไหม

นี่คือคำถามที่ถามบ่อยมากในทางปฏิบัติ:

ใบเสนอราคา (Quotation) ที่คู่สัญญาลงนาม:

ถ้าทั้งสองฝ่ายลงนาม และมีเนื้อหาครบเป็นสัญญาจ้างทำของ → ต้องเสียอากร
ถ้าเป็นแค่เอกสารประกอบ ไม่ใช่สัญญาหลัก → ไม่ต้องเสีย

ใบสั่งจ้าง (Purchase Order / Work Order):

ถ้าเป็นเพียง “หลักฐานแห่งการทำนิติกรรม” ที่มีข้อมูลพื้นฐาน (ชื่อ ปริมาณ ราคา) → ไม่ต้องเสียอากร (ตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 427/2565)
ถ้าระบุเงื่อนไขครบถ้วนเหมือนสัญญา และทั้งสองฝ่ายลงนาม → ต้องเสียอากร เพราะถือเป็นตราสารจ้างทำของ

💡 เคล็ดลับ: ถ้าบริษัทใช้ PO แทนสัญญา ให้ตรวจสอบว่าฝ่ายผู้รับจ้างลงนามหรือไม่ และมีเงื่อนไขครบหรือเปล่า ถ้าใช่ ให้ปิดอากรแสตมป์ทุกครั้ง

6. ผลกระทบอื่นนอกจากอากรแสตมป์

การระบุประเภทสัญญาให้ถูกต้องมีผลไปไกลกว่าแค่อากรแสตมป์:

ประเด็น	จ้างแรงงาน	Contract for work or services
ภาษีหัก ณ ที่จ่าย (WHT)	หัก 5% (เงินได้ประเภทที่ 1)	หัก 3% (ค่าจ้างทำของ)
ประกันสังคม	นายจ้างต้องนำส่ง	ไม่มีภาระ (ผู้รับจ้างรับผิดชอบเอง)
ค่าชดเชยเลิกจ้าง	ต้องจ่ายตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน	ไม่มี — ขึ้นอยู่กับสัญญา
วันหยุดพักร้อน / ค่า OT	มีสิทธิตามกฎหมายแรงงาน	ไม่มี
อากรแสตมป์	ไม่ต้องเสีย	ต้องเสีย — ลักษณะที่ 4

ข้อควรระวัง: ธุรกิจบางแห่งทำสัญญาจ้างทำของกับบุคคล แต่ในทางปฏิบัติกลับควบคุมการทำงานเหมือนลูกจ้าง ถ้าถูกตรวจสอบ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานอาจตีความว่าเป็นการจ้างแรงงาน และเรียกสิทธิประโยชน์ย้อนหลังได้

7. Checklist — สัญญาของคุณเป็นประเภทใด

ใช้ checklist นี้ตรวจสอบสัญญาที่มีอยู่ ทำเครื่องหมายในช่องที่ตรงกับสัญญาของคุณ:

ลักษณะที่ตรงกัน → ประเภทสัญญา

ลักษณะ	จ้างแรงงาน	Contract for work or services
นายจ้างกำหนดเวลาเริ่ม-เลิกงาน	✅
ผู้รับจ้างตัดสินใจวิธีทำงานเอง		✅
ค่าตอบแทนจ่ายรายเดือนตามเวลา	✅
ค่าตอบแทนจ่ายเมื่อส่งมอบงานสำเร็จ		✅
มีการกำหนด deliverable ชัดเจน		✅
นายจ้างสั่งงานได้ทุกวัน ทุกขั้นตอน	✅
ผู้รับจ้างรับผิดชอบผลสำเร็จของงาน		✅
สัญญาไม่มีกำหนดวันส่งมอบสิ้นสุด	✅

สรุป: ถ้าส่วนใหญ่ตกในคอลัมน์ “จ้างทำของ” → ต้องเสียอากรแสตมป์

กฎหมายและประกาศที่เกี่ยวข้อง

รายการ	รายละเอียด
ป.พ.พ. มาตรา 575	นิยาม “จ้างแรงงาน” — สัญญาซึ่งลูกจ้างตกลงทำงานให้นายจ้างรับสินจ้างตลอดเวลา
ป.พ.พ. มาตรา 587	นิยาม “จ้างทำของ” — ผู้รับจ้างรับทำการงานสิ่งใดสิ่งหนึ่งจนสำเร็จ
ประมวลรัษฎากร มาตรา 103–129	หมวด 6 อากรแสตมป์
บัญชีอัตราอากรแสตมป์ ลักษณะที่ 4	สัญญาจ้างทำของ — อัตรา 1 บาทต่อสินจ้าง 1,000 บาท
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 427/2565	ใบสั่งจ้างที่ไม่ครบเป็นสัญญา ไม่ต้องเสียอากร
ประกาศอธิบดีฯ เกี่ยวกับอากรแสตมป์ (ฉบับที่ 37)	จ้างทำของกับหน่วยงานรัฐ — ต้องชำระเป็นตัวเงิน

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q: สัญญาที่ใช้ชื่อว่า “สัญญาจ้างงาน” แต่มีลักษณะเป็นจ้างทำของ ต้องเสียอากรหรือเปล่า?

A: ต้องเสีย — กฎหมายพิจารณาจาก เนื้อหาและลักษณะของสัญญา ไม่ใช่ชื่อเรียก ถ้าสาระสำคัญเป็นการรับทำงานจนสำเร็จแล้วส่งมอบ ไม่ว่าจะตั้งชื่อสัญญาว่าอะไร ก็ถือเป็นสัญญาจ้างทำของและต้องเสียอากรแสตมป์

Q: จ้าง Freelancer รายบุคคลทำงาน 1 เดือน ตกลงค่าจ้าง 30,000 บาท ต้องเสียอากรไหม?

A: ขึ้นอยู่กับเนื้อหาสัญญา ถ้าตกลงว่า “ส่งมอบงาน X ชิ้นภายในเดือนนี้” = จ้างทำของ เสียอากร 30 บาท แต่ถ้าตกลงว่า “ทำงานที่บริษัทวันจันทร์-ศุกร์ 9-18 น. รับค่าจ้างรายเดือน” = จ้างแรงงาน ไม่ต้องเสียอากร

Q: สัญญาจ้างแรงงานที่ทำเป็นเอกสาร จำเป็นต้องปิดแสตมป์หรือไม่?

A: ไม่จำเป็น — สัญญาจ้างแรงงานไม่อยู่ในบัญชีอัตราอากรแสตมป์ 28 ลักษณะ จึงไม่มีภาระต้องเสียอากรแสตมป์ อย่างไรก็ตาม ควรทำสัญญาเป็นหนังสือและเก็บไว้เป็นหลักฐานตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน

Q: บริษัท Outsource ส่งพนักงานมาทำงานที่บริษัทเรา สัญญาระหว่างบริษัทต้องเสียอากรไหม?

A: ต้องเสีย — สัญญาระหว่างบริษัทผู้ว่าจ้างและบริษัท Outsource เป็นสัญญาจ้างทำของ (บริษัท Outsource รับ “จัดหาและบริหารแรงงาน” เป็นผลสำเร็จ) ต้องเสียอากรแสตมป์ลักษณะที่ 4 ตามมูลค่าสัญญา

Q: ถ้าบริษัทเราเป็นผู้ว่าจ้าง แต่ผู้รับจ้างไม่ได้ปิดแสตมป์ เราต้องรับผิดชอบอะไรหรือเปล่า?

A: โดยหลักแล้วหน้าที่เสียอากรอยู่ที่ผู้รับจ้าง อย่างไรก็ตาม ถ้าสัญญาไม่มีอากรแสตมป์บริบูรณ์ สัญญานั้นจะใช้เป็นหลักฐานในคดีแพ่งไม่ได้ ซึ่งกระทบทั้งสองฝ่าย ในทางปฏิบัติจึงควรตรวจสอบให้มั่นใจว่าสัญญาที่ได้รับมีการปิดแสตมป์ครบถ้วนก่อนเซ็น

Checklist — ก่อนทำสัญญาจ้าง

ก่อนร่างสัญญา:

[ ] ระบุให้ชัดว่าผลลัพธ์ที่ต้องการคืออะไร — “ผลสำเร็จ” หรือ “เวลาทำงาน”
[ ] ตรวจสอบว่าสัญญาควรเป็นประเภทใดโดยใช้ตาราง Checklist ในข้อ 7
[ ] ระบุมูลค่าสินจ้างให้ชัดเจน (ไม่ใช่แค่ “ตามใบเสนอราคา”)

ถ้าเป็นสัญญาจ้างทำของ — ก่อนหรือภายใน 15 วันหลังทำสัญญา:

[ ] คำนวณค่าอากรแสตมป์ (มูลค่าสินจ้าง ÷ 1,000 ปัดขึ้น)
[ ] ปิดอากรแสตมป์หรือชำระผ่าน e-Stamp Duty ให้ครบ
[ ] ขีดฆ่าแสตมป์ (กรณีปิดแสตมป์กระดาษ)
[ ] เก็บหลักฐานการชำระไว้กับสัญญา

ถ้าเป็นสัญญาจ้างแรงงาน:

[ ] ตรวจสอบว่าได้ขึ้นทะเบียนประกันสังคมให้ลูกจ้างแล้ว
[ ] ระบุสิทธิแรงงานในสัญญา เช่น วันหยุด ค่าล่วงเวลา
[ ] (ไม่ต้องเสียอากรแสตมป์)

สรุป

ข้อแตกต่างหลักระหว่างสัญญาสองประเภทนี้ง่ายกว่าที่คิด:

จ้างแรงงาน = ควบคุม “กระบวนการทำงาน” — ไม่ต้องเสียอากรแสตมป์
Contract for work or services = ตกลงกันที่ “ผลสำเร็จของงาน” — ต้องเสียอากรแสตมป์ 1 บาทต่อสินจ้าง 1,000 บาท

ในทางปฏิบัติ ถ้าคุณจ้าง Freelancer ออกแบบ จ้างบริษัทรับเหมา หรือจ้าง Outsource — สัญญาเหล่านั้นมักเป็นจ้างทำของทั้งนั้น ค่าอากรแสตมป์ไม่มาก แต่สัญญาที่ไม่ปิดแสตมป์ใช้เป็นหลักฐานในชั้นศาลไม่ได้ — และนั่นคือความเสี่ยงที่ไม่คุ้มเลย

สิ่งที่ควรทำทันที: นำสัญญาที่ใช้อยู่ทั้งหมดมาตรวจสอบด้วย Checklist ในข้อ 7 ว่าจัดประเภทถูกหรือไม่ และถ้าเป็นสัญญาจ้างทำของที่ยังไม่ปิดแสตมป์ ให้ดำเนินการเสียอากรก่อนถูกตรวจสอบ เพราะเสียเอง = ปรับ 2 เท่า แต่ถูกจับได้ = ปรับ 5 เท่า

แหล่งอ้างอิง:

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 575 — นิยามจ้างแรงงาน
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 587 — นิยามจ้างทำของ
ประมวลรัษฎากร ลักษณะ 6 อากรแสตมป์ มาตรา 103–129 — กรมสรรพากร (rd.go.th)
บัญชีอัตราอากรแสตมป์ ลักษณะที่ 4 — สัญญาจ้างทำของ (rd.go.th/6162.html)
ประกาศอธิบดีกรมสรรพากร เกี่ยวกับอากรแสตมป์ (ฉบับที่ 37) — การชำระเป็นตัวเงินแทนการปิดแสตมป์
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 427/2565 — ใบสั่งจ้างไม่ใช่สัญญาจ้างทำของ

อัปเดตล่าสุด: มิถุนายน 2569 | ข้อมูลอ้างอิง ณ วันที่เขียน — กรุณาตรวจสอบประกาศกรมสรรพากรล่าสุดก่อนนำไปปฏิบัติ